CloseHelpPrint
Kies de Nederlandse taal
Course module: U40067-M-6
U40067-M-6
Moral patterns of thought
Course info
Course moduleU40067-M-6
Credits (ECTS)6
CategoryMA (Master)
Course typeCourse
Language of instructionDutch
Offered byTilburg University; Tilburg School of Catholic Theology; TST: Systematic Theology/Philosophy; Systematic Theology and Philosophy;
Is part of
M Theology
M Academic Teacher in Religion and Philosophy of Life
Lecturer(s)
Lecturer
prof. dr. T.W.A. de Wit
Other course modules lecturer
Lecturer
DDr C.M. Wulf
Other course modules lecturer
Academic year2019
Starting block
SM 1
Course mode
Full-time
Remarks-
Registration openfrom 01/08/2019 up to and including 24/01/2020
Aims

Onderdeel moraaltheologie:
De cursus maakt de student bekend met de belangrijkste stromingen in deze discipline en laat zien hoe de daarin aanwezige denkpatronen doorwerken in hedendaagse morele vraagstukken, morele dilemma’s en morele oordelen in de praktijk. De studenten krijgen inzicht in begrippen, denkbeelden en ethische grondhoudingen die aan actuele ethische vraagstukken en probleemstellingen ten grondslag liggen. Zij leren deze in de morele vorming te verhelderen en uit te leggen en de existentiële en de morele betekenis ervan te zien. De studenten leren in de morele discussie zelfstandig en kritisch mee te denken, de ethisch gekleurde praktijk te bereflecteren en creatieve, maar ethisch verantwoorde oplossingen te zoeken en eraan bij te dragen dat scholieren of cliënten in de pastorale praktijk in staat worden gesteld moreel verantwoord te handelen. De studenten leren de lagen en valkuilen van een morele argumentatie waar te nemen en actuele morele vraagstukken vanuit een bereflecteerde christelijke traditie en vanuit de traditie van de wijsgerige ethiek competent te benaderen.
 
Onderdeel wijsgerige ethiek:
In het wijsgerig-ethische gedeelte van de cursus leren de studenten zien hoe morele begrippen, denkpatronen en deugden die bekend zijn uit de geschiedenis van de wijsgerige ethiek doorwerken in onze morele praktijken met hun morele dilemma’s en morele oordelen. Ze leren tevens hoe deze te verhelderen in de morele opvoeding. We concentreren ons hierbij op de moderne tijd. Hoe kunnen we de betekenis, maar ook de grens of de limiet laten zien van een bepaalde moderne waarde? Behandeld zullen worden waarden en deugden als autonomie, rechtvaardigheid, tolerantie, de vrijheid van de markt, vooruitgang. Zo kunnen we bijvoorbeeld de kwetsbaarheid ontdekken als de grens en de complement van de autonomie, het ‘onduldbare’ als grens van de tolerantie, of de barmhartigheid als complement van rechtvaardigheid. In de cursus wordt de morele discussie actief getraind, vooral ook om te ontdekken waar de hedendaagse relevantie kan schuilen van de christelijk geïnspireerde morele intuïties in de huidige wijsgerig-ethische en politiek-ethische discussie.

Academische en pedagogische vaardigheden:
  1. De student/e beschikt over grondige kennis van en inzicht in het vak en beheerst de grondslagen, benaderingswijzen en methoden ervan.
  2. De student/e is in staat deze kennis te vertalen naar de praktijk en heeft inzicht in de betekenis ervan voor religieuze en levensbeschouwelijke leerprocessen van jongeren en scholieren.
  3. De student/e is in staat zelfstandig praktijkgeoriënteerd academisch onderzoek te verrichten en de resultaten daarvan te beoordelen, te communiceren en in dialoog te brengen.
  4. De student/e beschikt over intellectuele zelfstandigheid, wetenschappelijk en maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, kritische instelling, probleemoplossend vermogen en de vaardigheid om zelfstandig kennis, inzichten, waarden en normen te verwerven, te beoordelen, in dialoog te brengen en te integreren.
  5. De student/e kan de binnen de opleiding verworven kennis en inzichten op adequate wijze mondeling en schriftelijk tot uitdrukking brengen.
Vereiste voorkennis
BA Theologie
Content

Onderdeel moraaltheologie:
De studie naar de historische achtergrond van de moraaltheologie confronteert ons met twee grote vertegenwoordigers van de christelijke ethiek, Augustinus en Thomas van Aquino. Terwijl Augustinus als de eerste vertegenwoordiger van een tot vandaag doorwerkend vrijheidsbegrip kan worden gezien die inmiddels zijn tweeslachtigheid toont en soms als problematisch wordt ervaren, roept Thomas op tot een deugdelijk handelen dat in een zekere tegenstelling van twee deugden (liefde en rechtvaardigheid) resulteert. In de acht eeuwen daartussen vindt in de kerk een opmerkelijke ontwikkeling plaats die als een verschuiving van ‘liefde’ naar ‘wet’ gekarakteriseerd kan worden: in de biechtpraktijk worden penitentieboeken belangrijk die vervolgens tot de ontplooiing van de casuïstiek bijdragen. Een op wetten gegrondveste ethiek mag echter de geest die achter de wetten schuilgaat en die de positieve wet overstijgt niet doen vergeten.
 
Onderdeel wijsgerige ethiek:
In de periode van de godsdienstoorlogen in de Verlichting wordt de plausibiliteit van de politiek-theologische en morele argumentatie radicaal ter discussie gesteld. De deugd van tolerantie maakt het samenleven tussen mensen met verschillende opvattingen mogelijk, maar deze deugd roept tegelijkertijd de vraag naar de grens van de tolerantie en naar het ‘onverdraaglijke’ op. Er ontstaan theorieën over rechtvaardigheid die niet langer een beroep doen op (moraal)theologische noties. Maar kan rechtvaardigheid het stellen zonder (de correctie van) de barmhartigheid zonder wreed te worden? Vervolgens: vandaag staat zonder meer de waarde van autonomie of zelfbepaling centraal – in diverse betekenissen. Moderne en postmoderne stromingen leggen het unum, verum en bonum in de persoon. Een fenomenologische argumentatie behoedt de ethiek voor subjectivisme en relativisme; een existentiële fenomenologie roept existentiële vraagstukken op. Deze vragen kunnen ons confronteren met de kwetsbaarheid van het bestaan en met ons bestaan als sociale dieren (animal sociale). En wat te denken van de vrijheid, die in een markteconomie bijna alles tot object van keuze lijkt te maken? Zijn er eigenlijk wel zaken die niet verhandelbaar zijn? In dit wijsgerig-ethische gedeelte wordt de hedendaagse relevantie van christelijke morele concepten en deugden niet a priori aangenomen. Deze moet eerder in de morele discussie vandaag en in heersende morele praktijken worden aangetoond en gedemonstreerd. Kunnen zij een corrigerende werking hebben op doorgeschoten utilitarisme of seculiere varianten van een theodicee en zo aan echte vooruitgang bijdragen? Deze methode sluit aan bij de onderwijssituatie, waar de betekenis en relevantie van ethische begrippen uit de christelijke traditie evenmin nog duidelijk en onomstreden zijn. De moraaltheologie kiest voor een fenomenologische vertaalslag die het wezenlijke op een begrijpelijke manier helpt te communiceren.
 
Werkvorm
Werkcollege
 
Tentamenvorm
Take-home-tentamen met afsluitende bespreking
 
Te toetsen leerdoelen Te toetsen leerniveaus eindterm competentie weten begrijpen toepassen analyseren evalueren synthetiseren % weging per leerdoel
Toetsvorm 1: Take-home-tentamen (moraaltheologie)                  
1 De student/e kan de over moraaltheologie en filosofie verworven kennis reproduceren, de grondslagen onderkennen en aanwijzen hoe morele en wijsgerige denkpatronen doorwerken. 1   5 5         10
2 De student/e is in staat deze kennis toe te passen op recentelijke onderwerpen en hiervan gebruik te maken voor religieuze en levensbeschouwelijke leerprocessen en kan deze op essentiële punten aanscherpen voor jongeren op school en overtuigend doorgeven. 4     10 10       20
3 De student/e is in staat zelfstandig prak-tijkgeoriënteerd academisch onderzoek te verrichten; hij zij kan de denkpatronen identificeren en demonstreren hoe deze beoordeeld dienen te worden en in de dialoog kunnen worden gebracht. 2     5         10
4 De student/e kan intellectueel zelfstandig conclusies trekken en gevolgtrekkingen maken; hij/zij kan deze relateren aan maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef. Hij kan verschlillende zienswijzen onderscheiden en daardoor een kritische instelling en een probleemoplossend vermogen tonen. 3       5 10   5 20
5 De student/e is in staat om de christelijke geloofstraditie te beredeneren in het licht van het levensverhaal en de toekomst-verwachting van jonge mensen en scholen. 8       10       10
6 De student/e is in staat om op respectvolle wijze toe te lichten over andere geloofstradities te betrekken en te verduidelijken hoe de religieuze dialoog binnen en buiten de school respectvol kan worden gevoerd. 3           5 5 10
7 De student/e kan een onderbouwde visie geven op de binnen de opleiding verworven kennis en inzichten, een beargumenteerd oordeel kunnen vellen over de wijsgerige en ethische denkwijze op adequate wijze mondeling, dit schriftelijk tot uitdrukking brengen en een eigen mening verwoorden. 2           10 10 20
Percentage weging                 100 %
                   
Toetsvorm 2:                  
                   
                   
Percentage weging     10 20 25 10 15 20 100 %


Aanbevolen literatuur
  1. Wulf, Claudia Mariéle, Was ist gut? Eidetische Phänomenologie als Impuls zur moraltheologischen Erkenntnistheorie, Vallendar: Patris, 2010.
  2. Mahony, John, The Making of Moral Theology. A Study of the Roman Catholic Tradition (The Martin D'Ary Memorial Lectures 1981-1982), Oxford University Press, USA, 1989, ISBN 978-0198267300.
  3. Paul van Tongeren, Leven is een kunst. over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst, Zoetermeer: Klement/Pelckmans, 2012.
Contact person
prof. dr. T.W.A. de Wit
Timetable information
Moral patterns of thought
Required materials
Literature
Geselecteerde hoofdstukken uit:
Title:Morele denkpatronen. Wetten - waarheid - waardigheid. Geschiedenis en methoden van de moraaltheologie
Author:Wulf, Claudia Mariéle
Publisher:Parthenon: Almere, 2013
Articles
Artikelen van onder meer Ricoeur, Sandel, Moyaert en De Wit. Deze worden door de docent aangereikt.
Recommended materials
-
Tests
Written

CloseHelpPrint
Kies de Nederlandse taal